Programmabegroting 2019

Inleiding

Inleiding

Gezond en gelukkig in Tilburg
"Werken aan een stad waar je gezond en gelukkig kunt zijn. Nu en in de toekomst, jong en oud." Daar zijn we mee aan de slag samen met raad en de stad. We houden de koers vast en we willen resultaten boeken. "Resultaten die duidelijk effect hebben op de stad en de inwoners. (…) De inwoners moeten de verbetering voelen. Anders doen we het niet goed. (…) We willen weten wat er leeft in de buurten, wijken, en dorpen en samen met hen gaan we aan de slag om deze te verbeteren. Bij alles wat we doen, willen we weten of het ook tot het gewenste resultaat leidt. Wat werkt zetten we voort, wat niet werkt stoppen we. We gaan op zoek naar maatwerk en baseren onze acties op data."

Zo staat het in het Bestuursakkoord "Gezond en Gelukkig in Tilburg" en zo zijn wij aan de slag als college.

We houden de koers vast, versnellen soms en stellen bij waar nodig. Wat dit concreet betekent voor 2019 ziet u terug in deze Begroting. We hebben de ambities van het akkoord verstevigd en vertaald in een gezonde mix van concrete acties - meteen zichtbaar en voelbaar in de stad - en lange termijn acties waarmee we de koers voor de komende jaren uitzetten, vasthouden en bijsturen waar nodig. Dat we dit samen met de stad en onze partners doen staat voor ons voorop. Alleen zo ontdekken we wat het beste werkt.

In alles wat we doen is deze manier van werken voelbaar en zichtbaar. We zijn al volop bezig en er staat nog meer op stapel, dat laat deze Begroting 2019 zien. Het wijkgericht werken ontwikkelen we verder op een eigenzinnige, Tilburgse manier. Een helder, integrale wijkagenda hoort hier bij. We hebben een voortvarende start gemaakt met datagedreven en informatiegestuurd beleid door hier in de organisatie een speciaal team voor aan te wijzen op het sociale domein. In 2019 en volgende jaren volgen ook op andere terreinen nog meer teams (bijvoorbeeld bij de wijkaanpak). De ervaringen die we al eerder hebben opgedaan bij het domein veiligheid benutten we hierbij. Deze teams dragen ertoe bij dat onze voorstellen en activiteiten meer en meer zijn gebaseerd op wat wij weten wat er leeft in wijken, buurten en dorpen en gebaseerd zijn op wetenschappelijke en ervaringskennis. Zo weten we steeds beter welk effect onze acties hebben.
Als grote stad en onderdeel van de metropoolregio Brabantstad werken we samen. Natuurlijk binnen onze regio Hart van Brabant en Midpoint, met BrabantStad en we sluiten allianties en vormen coalities op onderwerpen zoals met Breda en West Brabant over regionaal economische samenwerking. Met de grote steden (G4, G40) en binnen de VNG lobbyen we bij het Rijk over betere financiering en rechtvaardige verdeling van de middelen van het Sociaal Domein. Ook in Europa werken we samen om invloed uit te oefenen op Europese maatregelen (bijvoorbeeld mobiliteit en duurzaamheid) die ons als stad raken. Met partners realiseren we Europese projecten waarvoor middelen beschikbaar zijn. In 2019 zien andere steden en regio's ons als sterke partner zowel in Den Haag als in Brussel en hebben we de ambitie om geplande investeringen te verstevigen met externe financiering zowel van het Rijk als van de Europese Commissie.
Dit alles doen we op basis van een solide financieel beleid.

Zo werken we samen en zijn we dichtbij met impact.

Ook de Begroting zelf is anders dan u gewend bent, want ook hier gaan we voor alle Tilburgers op een andere manier werken. De begroting is opgebouwd langs de thema's in het Bestuursakkoord: inclusieve stad, duurzame stad, vitale stad en samen en dichtbij met impact. Daarbij zijn de producten vooralsnog in stand gehouden. Samen met de raad komen we de komende periode tot nieuwe producten die passen bij de ambities die we hebben.
We hebben alle doelen en indicatoren tegen het licht gehouden met steeds de vraag "zijn ze geschikt om de impact te bepalen in de stad?" De doelen die niet voldoen hebben we geschrapt. Een aantal doelen sluit goed aan bij de beoogde impact en een aantal doelen behoeft aanscherping. Deze aanscherping van de doelen en het bepalen van de juiste indicatoren pakken we de komende tijd graag samen op met de raad.
En we gaan dynamisch begroten. Dit betekent dat wij vaker dan alleen op de reguliere begrotingsmomenten onze voorstellen zullen bijstellen en met de raad zullen bespreken. Concreet bespreken we in het voorjaar van 2019 met de raad de eerste wijzigingen in doelen en indicatoren in de begroting.
Tot slot voeren we een solide financieel beleid door structureel de uitgaven en de inkomsten in evenwicht te brengen. Een evenwicht dat op dit moment in het sociaal domein zwaar onder druk staat. We hebben middelen vrijgemaakt om meer sturingsinformatie te krijgen om dit evenwicht weer te bereiken. Tegelijkertijd is de financiële positie van Tilburg sterk. Zo sterk dat het prudent aanwenden van ons vermogen voor de grote opgaven te verantwoorden is. Met de inzet van een deel van dit vermogen investeren we in de transformatie in het sociale domein (Investeringsfonds Sociaal Domein) en zetten we in op de grote opgaven in het klimaat (Investeringsfonds Klimaat).

Zo houden we koers en behalen we resultaten met impact.

En zo zijn we ook aan de slag met de drie grote veranderopgaven zoals deze in het Bestuursakkoord zijn genoemd. Veranderopgaven waar anders werken niet alleen wenselijk, maar ook noodzakelijk is. Het gaat om de transformaties 1) Sociaal Domein, 2) Klimaat en 3) Openbare Ruimte (schoon, heel, groen en veilig). We lopen de drie opgaven een voor een langs.

1   Transformatie sociaal domein: financieel gezond en preventie voorop
In het sociaal domein zien we ons gesteld voor een groeiend financieel tekort dat - als we niets doen - oploopt tot minimaal structureel € 20 mln. Doel van de transformatie is om effectief en efficiënt te werken dicht bij de mensen. Maatwerk kan hierbij behulpzaam zijn, evenals een slimmere en effectievere uitvoering. Zo willen we tegen geringere kosten het gewenste resultaat behalen waarmee het tekort op korte termijn afneemt.
We moeten de beweging maken naar preventie: voorkomen is beter dan genezen. Dit doen we door het leefklimaat te versterken, sociale veerkracht en zelfredzaamheid te bevorderen, door sport en gezondheid met elkaar te verbinden, onderwijs meer passend te maken en het bieden van perspectief op bestaanszekerheid. Op termijn leidt preventie tot een lagere zorgvraag en dus besparingen. Mooie voorbeelden waar we al mee zijn gestart zijn Doe Mee in Tilburg waar we mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt stimuleren (weer) mee te doen aan het maatschappelijk leven, het schuldenoffensief en de pilot bewindvoering met de rechtbank. Nu niet zwanger, een aanpak die landelijk is overgenomen, is eveneens een goed voorbeeld van preventief werken.
Daarnaast is het nodig met elkaar scherp te krijgen hoe we in het sociale domein samen met partners de uitvoering beter organiseren. Dit vraagt om een kritische blik hoe we nu samen werken (intern en extern), en hoe we willen samenwerken. Een ander type aanbod van zorgpartners past hierbij.
Zo maken we in 2019 concreet werk van Goede Start. Samen met onze partners het ETZ, de GGD, de huisartsen en de kinderopvang maken we een gezamenlijke integrale aanpak, zodat kinderen en hun ouders in hun eerste levensjaren de juiste ondersteuning krijgen.

2   Klimaat als één van de grootste opgaven
Het realiseren van de energietransitie - een reductie van het energiegebruik met 2% per jaar en toename van de duurzame energieproductie met 2% per jaar - is met zekerheid één van de allergrootste opgaven die we als samenleving hebben voor de komende decennia. We zetten vol in om deze opgave verder te brengen en combineren dit met klimaatadaptatie, circulaire economie, groen en mobiliteit. We vergroenen de versteende stad zoveel mogelijk, werken aan een robuust watersysteem en stimuleren de biodiversiteit in en om de stad. Dit vergroot de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de stad voor bewoners, bezoekers en bedrijven en nodigt jong en oud uit tot meer bewegen. De recente aankoop van 21 hectare landbouwgrond voor landgoed Pauwels past hier uitstekend bij, want daarmee zetten we intensieve landbouwgrond om naar natuur.
Het zijn stevige ambities voor de komende jaren die niet in één slag te realiseren zijn. Daarom zijn we gestart met het project "Aan de slag met je huis", waar elke inwoner van Tilburg aan kan meedoen. Een Tilburgse aanpak waarbij we mensen ondersteunen hun woning te verduurzamen vanuit hun eigen behoefte. En we doen mee met SMILE - een Europese aanpak voor vijf aardgasloze wijken (waaronder Quirijnstok in Noord). De ontwikkeling van drie stadsregionale parken en het ontwikkelen van twee ecologische verbindingen past hier bij. Dit alles helpt om onze klimaatafspraken te halen, maar het is niet voldoende.
Voor de lange termijn is het nodig in 2019 een stadsbrede warmtevisie op te stellen waarbij we goed kijken naar de kansen op het gebied van warmte en tegelijk met een gemeentelijke visie over grootschalige duurzame energie. Voor de gehele gebouwde omgeving zetten we een nieuw energiereductie programma op. En we werken aan duurzame decentrale opwekking van energie. Bij al deze uitwerkingen werken we datagestuurd, dit houdt in dat we data uit de praktijk expliciet inbrengen in discussies over beleidskeuzes.
Samen met de regio maken we in 2019 een regionale energie strategie als uitwerking van het nationale Klimaatakkoord. Tevens nemen we als netwerkstad deel aan het project Brabantse Energie corridor A58 samen met o.a. Breda en Metropoolregio Eindhoven.

3   Beter onderhouden en beheren van de openbare ruimte: schoon, heel, groen en veilig
Zodra een Tilburger zijn woning uitstapt, stapt hij in de openbare ruimte. De ruimte waar hij mensen ontmoet, zich vermaakt en waar hij zich verplaatst. De ruimte waar mensen de mogelijkheden hebben om op een gezonde manier te bewegen en samen te leven. Zo zijn we al bezig met het vergroenen van onze schoolpleinen, zodat onze kinderen worden uitgedaagd om meer te bewegen en gezond en gelukkig kunnen spelen.
We willen dat de inrichting van de stad beter aansluit bij de behoeften van inwoners, waardoor de mensen in de stad de openbare ruimte beter waarderen. Of het nu gaat om leuke speeltuinen of een dementievriendelijke buurt.
Dit vraagt om een transformatie waar we meer, en beter, ophalen wat de behoefte van inwoners en ondernemers zijn voor de openbare ruimte. Ook hier onderbouwen we onze keuzes met gegevens, kijken we meer naar de impact van ons handelen voor de stad, leveren we waar nodig maatwerk en praat de burger mee en heeft deze invloed op de te maken keuzes.
En in 2019 gaan we op de belangrijke locaties - de zogeheten visitekaartjes zoals zichtlocaties, entree van een bedrijventerrein, pleinen, speelplekken of (school)routes - in onderling overleg met bewoners en ondernemers bepalen welke van deze locaties we samen extra moeten schoonhouden. Dáár is behoefte aan in de stad.
Gezond en gelukkig in Tilburg betekent ook een veilig Tilburg. Daarom hebben we in 2019 ook speciale aandacht voor de aanpak van ondermijning (ten gevolge van drugscriminaliteit, mensenhandel etc.). De onderwereld infiltreert steeds meer in de bovenwereld en ontwricht de samenleving in wijken en buurten. We geven hieraan prioriteit in samenwerking met onze partners in de Taskforce Brabant-Zeeland. Het versterken van weerbaarheid (zowel bij bestuurders als bij mensen in de stad) is daarbij van groot belang.

Zo willen we werken aan de drie veranderopgaven. Wij doen dat als college vanuit een collectieve verantwoordelijkheid voor onze doelstellingen: acties op het ene domein hebben vaak effect op een ander domein en wij betrekken in onze voorstellen en activiteiten de beoogde impact vanuit meerdere domeinen. Domeinen die in deze inleiding niet zijn aangestipt, maar uitvoerig terugkomen in de Begroting 2019.
Deze manier van werken vraagt om een stevige coproductie tussen burgers, raad en college en een ieder heeft zijn eigen verantwoordelijkheid hierin om dit tot wasdom te laten komen. Uitdagend en spannend tegelijk. Wij hebben er zin in om zo te gaan werken, want zo werken we aan gezond en gelukkig zijn in Tilburg. Nu en in de toekomst, jong en oud!


In deze begroting maken we een begin met het vernieuwen van de bestuurlijke doelen en indicatoren.
U herkent de status van de doelen aan het gekleurde bolletje. Doelen die goed aansluiten kleuren groen en daar waar aanscherping of herformulering nodig is zijn ze voorzien van een oranje kleur. Doelen die zijn geschrapt zijn opgenomen in het totaaloverzicht van alle doelen in bijlage 11 en laten wij met het besluit van uw raad definitief verwijderen uit de Programmabegroting.